Bij bijna elke burn-out komt iemand met het advies om aan mindfulness te doen. Voor sommigen is dat een uitkomst, voor anderen vooral irritant. Beide reacties zijn terecht, want mindfulness is een nuttig hulpmiddel dat regelmatig wordt verkocht als iets wat het niet is.
Kort antwoord: mindfulness kan bij een burn-out helpen om stress en piekeren te verminderen en om eerder te merken wanneer je over je grens gaat. Het is geen behandeling en het neemt de oorzaak van je overbelasting niet weg. Werkt je werksituatie je de vernieling in, dan lost aandachtstraining dat niet op. In de zwaarste fase kan stilzitten met je gedachten bovendien te confronterend zijn.
Wat is mindfulness eigenlijk?
Mindfulness betekent: je aandacht bewust richten op wat er nu is, zonder er meteen een oordeel aan te hangen. Je merkt je ademhaling op, de spanning in je schouders, de gedachte die langskomt. Je hoeft die gedachte niet weg te duwen, je laat hem er zijn.
Dat is geen zweverigheid, en ook geen leegte in je hoofd creëren. Het is oefenen in opmerken. Meer niet. Nuchtere informatie over stress en mentale gezondheid staat bij Thuisarts.nl.
Wat het kan doen
Voor veel mensen met stressklachten helpt het op drie manieren. Het haalt de scherpte van het piekeren eraf, omdat je leert dat je niet elke gedachte hoeft te volgen. Het kalmeert je lichaam, zeker in combinatie met rustige ademhaling. En misschien wel het belangrijkste: het traint je in het opmerken van je eigen signalen, zodat je eerder voelt dat je over je grens gaat in plaats van pas als je omvalt.
Wil je iets concreets proberen dat direct werkt, begin dan met ademhalingsoefeningen bij stress. Dat is laagdrempeliger dan een lange meditatie.
Wat het niet doet
Mindfulness verandert je werkdruk niet. Het maakt je manager niet redelijker, je agenda niet leger en je thuissituatie niet lichter. Als de oorzaak van je burn-out structureel is, dan is aandachtstraining hooguit een manier om het beter uit te houden. En daar zit een risico: het legt de last opnieuw bij jou, terwijl er soms iets in je omgeving moet veranderen. Zie werkdruk bespreken met je leidinggevende.
Wees ook nuchter over aanbieders. Er zijn goede trainingen, en er zijn dure trajecten met grote beloftes. Betrouwbare informatie over stress en mentale gezondheid vind je bij Mentaal Vitaal en het Trimbos-instituut.
Rustig beginnen
- Klein. Vijf minuten per dag is genoeg om te merken of het iets voor je is.
- Op een vast moment. Koppel het aan iets dat je toch al doet, zoals na het tandenpoetsen.
- Zonder doel. Zodra je gaat presteren in ontspanning, ben je weer de oude aan het worden.
- In beweging mag ook. Aandachtig wandelen telt net zo goed als zitten op een kussen.
Wanneer je beter kunt wachten
Zit je in de diepste fase, waarin je nauwelijks functioneert, dan kan stil zitten met je eigen gedachten te confronterend zijn. Onrust, angst of verdriet komen dan hard binnen. Dat is geen falen. Begin dan met het lichamelijke deel: wandelen, ademhaling, ritme. Voel je je somber of angstig, bespreek dat dan met je huisarts. Zie ook psycholoog of burn-outcoach.
Wat je vandaag kunt doen: probeer vijf minuten rustig ademen en merk op wat er gebeurt. Bevalt het, bouw het dan uit. Bevalt het niet, laat het los zonder schuldgevoel. Er zijn genoeg andere wegen, bijvoorbeeld via dagritme bij een burn-out.